مقدمه

بهداشت روانی انسان متاثر از عوامل مختلفی است که هر یک به نوبه خود سلامت روان فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهند. تعارض یکی از این عوامل مهم است که می‌تواند تاثیرات زیادی بر بهداشت روانی داشته باشد. در حالت تعارض فرد انرژی روانی زیادی را صرف می‌کند تا یکی از حالات و راههای مقابل خود را برگزیند. قرار گرفتن در چنین شرایطی با توجه به استرس‌زا بودن آن قابل توجه است. معمولا برای ایجاد استرس(فشار روانی)،3منبع درنظر گرفته می شود: ناکامی ها،فشارها وتعارض ها.

تعارض درلغت نامه، متعرض یکدیگر شدن و باهم اختلاف داشتن معنی شده است.

مفهوم روانشناختي تعارض:  درفرهنگ روانشناسی انجمن روان شناسی آمریکا (2006) تعارض، برخورد متضاد نیروهای عاطفی یا انگیزش ها، اهداف، رفتارها وسلیقه ها تعریف شده است.

انواع تعارض:

تعارض شخصی: یک حالت هیجانی است که درآن فرد درزمان مشخص،باحداقل دوانگیزه یا محرکی روبه رو شود که با یکدیگر ناسازگارند؛ تعارض میان فردی: حالتی است که دو یا چند نفردرنگرش ها،افکار،سلایق،آرزوها،خواسته ها واعمال،درسطوحی متفاوت ناسازگارباشند.

انواع تعارض های شخصی:

  • تعارض گرایشی-گرایشی :

این نوع تعارض،اشاره به تمایل و دلبستگی دست کم به دوهدفی دارد که شخص حاضرنیست یکی از آنهارابه نفع دیگری کناربگذارد.این تعارض،زمانی ازبین میرود که شخص درعمل یا به طورذهنی بتواند درهردوجنبه،گونه ای ازاحساس رضایت راکسب کرده باشد.

  • تعارض گرایشی-اجتنابی :

تعارض گرایشی-اجتنابی،تعارضی ناشی از میل به یک هدف وبیزاری ازهمان هدف به طورهمزمان است.وقتی هدفی دورتر یادور از دسترس است؛خواستنی ترجلوه می کند؛ولی با نزدیک ترشدن به آن هدف،هدف جای خودراازحالت مطلوب به حالت نامطلوب میدهد.

  • تعارض اجتنابی-اجتنابی :

تعارض اجتنابی –اجتنابی،تعارضی ناشی از انتخاب یکی ازدو موقعیت نامطلوب است.این وضعیت،درست نقطه مقابل تعارض گرایشی-گرایشی است.مردم این نوع تعارض را زمانی تجربه می کنند که مجبورمی شوند بین بد و بدتر،یکی راانتخاب کنند.

  • تعارض گرایشی-اجتنابی مضاعف :

درزندگی واقعی،آدم ها به وفورمجبورمی شوند بین دو یا چند هدف،یکی راانتخاب کنند،هدف هایی که هرکدام هم دارای ویژگی های جذاب وجلب کننده وهم جنبه های آزاردهنده هستند.ازآن جا که هر هدفی هم جذبه وهم اجتناب به همراه دارد،به  این الگوی تعارضی،تعارض گرایشی-اجتنابی گفته می شود.

 

مراحل حل تعارض:

به محض آن که احساس کردید با شخصی درحالت تعارض قرارگرفته اید،برای حل تعارض اقدام کنید.انباشتن تعارضات می تواند منجربه خشم وخشونت شود.برای این که به حل تعارض بپردازید،نیازدارید از طریق یک فراید حساب شده ای اقدام کنید.هرفرایندی دارای گام هایی برای انجام کاراست.فرایندی که دراین جا برای حل مسئله معرفی می شود،دارای هشت مرحله است.مراحل حل تعارض پیشنهادی به این ترتیب است:

  1. دعوت ازکسی که بااواحساس تعارض می کنید،برای حل تعارض.
  2. هریک از دوطرف تعارض،حق مساوی برای بیان نظرات وبرداشت هایشان دارند.
  3. ارتباط اثربخش وجرئت ورزانه برقرارکنید.
  4. به موضع یا نوع نگاه دیگری بها بدهید.
  5. به توافق برسید.
  6. مذاکره کیند.
  7. هم آوازی وهماهنگی کنید.
  8. تاریخی را برای بررسی نتایج اقدامات درنظربگیرید.

 

راهکارهایی برای حل تعارض:

درکنارفرآیندی که برای حل تعارض درنظرگرفته می شود،می توانید ازراهکارهایی هم استفاده کیند از جمله:

آن گاه که عصبانی هستید از موقعیت ایجاد کننده ی عصبانیت دورشوید وزمانی رابرای آرام شدن درنظربگیرید؛

برای حل تعارض بکوشید،نه آن که به فرد پدید آورنده ی تعارض هجوم بیاورید.بااحترام باشخص مقابل خود رفتارکنید؛

تمرکزاصلی خود را روی مسئله بگذارید واز موضع یا مقامی که دارید،وارد قضیه نشوید؛

به دیدگاه های دیگران احترام بگذارید،اگرچه مخالف آن باشید.تلاش کنید به توافق برسید،نه آن که تعارض را تشدید کنید؛

خودتان رادررقابت با فرد مقابل نبینید.به جای رقابت،به ازمیان برداشتن مسئله بیندیشید؛

برزمینه های مشترک تأکید بورزید.برای اختلاف پیدا کردن،به زحمت زیادی نیاز نیست،؛

بدون رسیدن به راه حل یا راه حل های قابل قبول، برای نتیجه گیری شتاب نورزید،

صحبت شخص مقابل راقطع نکنید. به همان اندازه که فکرمی کنید باید صحبت هایتان شنیده شود،به شخص مقابل هم فرصت دهید،بحث وصحبت خود راارائه دهد؛

درنظرداشته باشید که هرتعارضی،دست کم دونفردارد.هردو نفر باید از حل تعارض احساس رضایت داشته باشند؛

گذشته را پشت سربگذارید،به آینده بیندیشید؛

ازشخص مقابل به سبب آن که با دقت به صحبت هایتان گوش کرده است،تشکرکنید؛

تلاش کنید باهم توانمند شوید،نه آن که بردیگری غلبه پیداکنید؛

از واکنش های سریع نسبت به یک موضوع پرهیزکنید.احتمال دارد رفتارهای بعدی شخص مقابل برطرف کننده ی تعارض باشد؛

اعتراض هایی راکه منبع تعارض هستند،به نفع خود تمام کنید،چون شکوه ها دربسیاری ازموارد،کاستی های رفتارهای مارانشان میدهند؛

همدلی کنید.هرکس درهرمقام وموقعیتی که هست،دوست دارد با اوهمدلی شود.همدلی زمانی اتفاق می افتد که احساس و برداشت دیگری درک شود.وقتی همدلی صورت نمی گیرد،فرصتی برای تعارض ایجاد می شود(برای آگاهی بیشتر درباره همدلی،به جلد سوم از این مجموعه،تخت عنوان«خیلی نزدیک،کمی دور-مهارت تفاهم وهمدلی»مراجعه کنید)؛

آمادگی برای گذشت را فراموش نکیند.همه ی انسان ها دارای محدودیت هستند.محدودیت ها را بپذیرید وبخشی از دشواری ایجاد شده رابه حساب محدودیت ها بگذارید وگذشت کنید؛

 

بازشناسی عناصر حل تعارض:

  • موضوع یا سوژه: نوع،میزان ارزش واولیت مسائل زمینه ساز تعارض؛
  • سبک مواجهه:  تعیین سبک فرد دراقداماتش برای حل تعارض؛
  • توانایی های شناختی:  مجموعه ای از آمادگی ها ومهارت های فرد  در تفکر، تحلیل، ترکیب، استدلال، نقد، خلاقیت و .... (حل مسئله هم شامل آن هامی شود،اما جداگانه موردتوجه قرارگرفته است)؛
  • حل مسئله:  تشخیص وکاربرد دانش ومهارت های پیشین درموقعیت های جدید؛
  • سازگاری: واکنش های فرد برای کنارآمدن وهماهنگی با دیگران درحد مقدور.

 

ارتقای مهارت حل تعارض ،موجب می شود:

  1. درلحظه های حساس زندگی،با روش های درست تری عمل کنیم وتصمیم بگیریم؛
  2. احساس تسلط برزندگی وخودکارآمدی افزایش یابد؛
  3. خود پنداری مثبت تقویت می شود؛
  4. ازمواجهه با مسائل وتعارض ها نهراسیم واحساس درماندگی نکنیم؛
  5. دربرابرمسائل گوناگون،متعادل ومنطقی باشیم،
  6. به سازگاری موثری با اطرافیان ودیگران برسیم؛
  7. همراه،همدل و راهنمای خوبی برای دیگران باشیم.

 

یک توصیه:

سکوت کنید صاحب نظران،یکی از مهم ترین مشخصه های موقعیت های مسئله آفرین ازجمله تعارض همسران واعضای خانواده را واکنش هیجانی افراد می دانند. آن ها عقیده دارند اولین قدم درحل کلیه ی مسایل زندگی،حتی ساده ترین آن ها«سکوت، مکث کردن وفکرکردن »است. اگرافراد درهنگام مواجهه با مشکل، فورا پاسخ دهند، ممکن است وقت کافی برای پاسخ های شناختی باقی نگذارند.